Schrijven is een krachtig instrument en als je echt in je onderwerp durft te duiken kan dat veel in jezelf veranderen. ‘Ik loop op mijn werk meer rechtop over de gang’, zegt mijn klant Bertjan Nijhuis na een jaar schrijven. Tussen ons ligt zijn kersverse bundel gedichten Opkrabbeln. In toegankelijke taal vertelt hij over hoe hij als 9-jarig kind zijn vader verloor. Eén voor één vloeiden de gedichten afgelopen jaar uit zijn pen. Inmiddels geeft hij op aanvraag lezingen en workshops over verlies. ‘Ik voel me meer een geheel sinds ik dit heb geschreven’, overpeinst hij.

De effecten van schrijven lijken, als je de diepte ingaat, heel veel op de vermogens die je ontwikkelt bij meditatie. Pema Chödrön, de non die vele boeken schreef, beschreef de vijf vermogens in haar boek Mediteren. Je vindt ze alle vijf hieronder in de woorden van Chödrön, steeds gecombineerd met een kleine bespiegeling op schrijven.

1 Standvastig vertrouwen

Standvastig vertrouwen is het eerste vermogen dat we cultiveren en voeden als we mediteren. We ontwikkelen loyaliteit aan onszelf en daarmee aan de eigen levenservaringen. Dit betekent dat je tijdens de meditatie alles wat je op dat moment ervaart toelaat en bij de ervaring blijft.
Precies deze beweging, wat ervaar ik echt, moet ik altijd weer bij mezelf opzoeken tijdens het schrijven en doorloop ik vaak met mijn klanten. Waar zit precies het punt dat jij wilt verwoorden (ook in fictie!). Wat vind jij echt en wat voel jij echt? Het is vaak een diepe en verrassende zoektocht, want nu komen we bij wat er werkelijk toe doet en wat tot dan toe – om logische redenen – was weggestopt. Dit betekent overigens helemaal niet dat je altijd maar alles moet zeggen of dat je je privacy weg moet geven, maar dat is weer een ander verhaal.

2 Helder zien

Helder zien is het tweede vermogen dat we ontwikkelen tijdens meditatie. We leren de gewoontepatronen die ons leven beperken helder te zien. Er ontstaat een onbevooroordeeld, onvertekend helder zicht op je oordelen en verdedigingsmechanismen. We ontwikkelen met dit inzicht het vermogen onszelf te herpakken als we vallen.
In het dagelijks leven kan je jezelf nog aardig lang voor de gek houden, en soms met heel goede redenen. Helder zien doet vaak zeer. In het schrijven kan je jezelf ook wel voor de gek houden, maar er blijft dan toch iets rammelen. Vaak snijden je woorden op papier pas hout als je tot de kern bent gekomen. Voor jezelf én voor je lezers is alles dan ineens glashelder.

3 Het gestaag groeien van moed

Het gestaag groeien van moed is het derde vermogen dat we ontwikkelen. Het is een langzaam proces waarin je zult merken dat je de moed kunt opbrengen om je emotionele pijn en de beproevingen en tegenslagen in het leven onder ogen te zien. Je maakt echt contact met je gevoel, met de onderliggende energie van je emoties. Mijn klanten laten vaak veel moed zien. Ze kijken in veel gevallen juist naar de stukken in hun leven die lastig zijn geweest. Soms om zichzelf met terugwerkende kracht te erkennen en soms ook om pijn van anderen te erkennen. Ik moet vaak denken aan de oudere mevrouw die ik een tijdje heb geholpen om haar levensverhaal op papier te krijgen. Ze kon niet goed schrijven, zei ze zelf, maar haar drang was groot. Ze had een verstoorde relatie met haar twee dochters en ze wilde voor hen opschrijven – als ze ooit zo ver waren om het te lezen – hoe het in haar leven was gelopen en hoe het allemaal zo was gekomen. Haar dochters waren haar drijfveer en ze ging geen enkel zelfinzicht uit de weg. Het valt me op dat je deze moed ook vaak vereist is bij het schrijven van fictie. Regelmatig ligt aan het verhaal dat je op wil schrijven een bewuste of onbewuste transformatie van je eigen levensthema’s ten grondslag. En wil je een verhaal geloofwaardig opschrijven, dan moet het toch kloppen en is een duik in de eigen ziel vaak onontkoombaar.

4 Wakker in het moment

 De bekwaamheid om wakker in het leven te staan, precies zoals het leven zich aandient en dit ieder moment opnieuw is het vierde vermogen. Dit is ten diepste de essentie van meditatie. We ontwikkelen aandacht voor het huidige moment.
Als je schrijft ontdek je bijna altijd, vroeg of laat, dat je regelmatig in een cognitieve stand staat tijdens het schrijven. Dit zie ik bij fictie, non-fictie, gedichten, blogs en columns. Het is de stand waarin je op algemene toon vertelt, bijvoorbeeld zegt dat iets altijd zo gaat, en juist dat specifieke moment overslaat. Het nu is verdwenen. Heel helpend is dan onder andere de vraag: Wat zie jij hier als schrijver in het moment dat je beschrijft, wat voel je, wat hoor je, wat ruik je en wat ervaar je in de gevoelslaag? Je leeft je in in je (vroegere) zelf of in je personages en zakt daarmee als vanzelf in het moment.

5 Niets bijzonders

Niets bijzonders is het vijfde en laatste vermogen. Door te mediteren kun je tot diepe inzichten komen, een groots gevoel van genade, van zegening ervaren, of van transformatie en nieuw gevonden moed, maar voor dit alles geldt: niets bijzonders.
Zelfs dit laatste vermogen is te herkennen in het schrijven. Als je schrijft kun je tot een staat van opwinding komen. Het is je gelukt alles onder ogen te zien. Het is gelukt woorden te vinden die precies uitdrukken wat jij wil zeggen! Het is gelukt je blog te publiceren. Of om je boek uit te geven. Je hebt succes, op kleine of grote schaal! Het is fijn om daarvan te genieten en het te vieren met wie je lief is. Dat is ook belangrijk, you did it! Maar dat is het dan ook. Zoals Pema Chödrön het zegt: Je moet er niet te veel ophef over maken. Het is niet goed, het is niet slecht, het ís gewoon. Te veel ophef kan leiden tot arrogantie of trots of het gevoel dat je speciaal bent. Het is het beruchte gat waarin je kunt vallen als het rumoer rond je blog van die week verstomt of als je boek na een paar maanden wat minder aandacht genereert en je weer met beide benen op aarde tussen de mensen landt.

Dit is ook het vermogen waarin de humor schuilt. Je ziet hoe relatief alles is. Nu is het misschien gewoon tijd om je bloemen te verzorgen, een brood te bakken, een praatje met de buren te maken, of gewoon je volgende boek, column of blog te schrijven. Hup, aan de slag, met al je vermogens. Verder niets bijzonders.


De boeken uit het blog:

De flaptekst van Opkrabbeln: ”Op een dag viel ik om, jaren na de dreun. Het verlies van mijn vader had ik ongemerkt als kind nooit verwerkt. Toverformules waren er niet voor het opkrabbelen. Stapje voor stapje kwam ik overeind. Dit boekje vertelt hoe het zover kon komen én over de waardevolle ontdekkingen die ik deed tijdens het herstel.  Door de jaren heen groeide er iets nieuws.”

Opkrabbeln is te bestellen via [email protected]

De flaptekst van Pema Chödrön – Mediteren.
”Als je wilt leren mediteren, dan doe je dat het liefst samen met een leraar die daar alles over weet. Pema Chödrön is zo’n leraar; haar kalme en duidelijke meditaties betekenen veel voor beginners en gevorderden. In haar eerste echte meditatieboek beschrijft ze de basis voor een gewoonte die je helpt ten volle te leven.”